Ostatnia aktualizacja:
Próba trakcyjna u niemowlaka. Jak rozwija się kontrola głowy?
Próba trakcyjna to jeden z elementów oceny rozwoju niemowlęcia i jego kontroli głowy. Podczas badania specjalista obserwuje, jak głowa, tułów, ręce i nogi reagują na zmianę pozycji dziecka.
Próba trakcyjna nie jest ćwiczeniem do nauki siadania ani testem, który rodzic powinien regularnie powtarzać w domu. Jej wynik zawsze należy interpretować razem z pozostałymi elementami rozwoju maluszka.
Reakcja dziecka zmienia się w kolejnych miesiącach. Noworodek nie utrzyma jeszcze głowy razem z tułowiem, ale przez całe pierwsze półrocze kontrola głowy stopniowo się rozwija. Około 6. miesiąca spodziewamy się już swobodnego kontrolowania jej w różnych pozycjach i kierunkach ruchu.
W tym artykule przeczytasz:
- co to jest próba trakcyjna,
- jak wygląda próba trakcyjna u niemowlaka,
- co ocenia podciąganie dziecka za rączki,
- jak rozwija się kontrola głowy w pierwszym półroczu,
- kiedy niemowlę osiąga pełną kontrolę głowy,
- jak wygląda próba trakcyjna miesiąc po miesiącu,
- czy podciąganie za rączki uczy siadania,
- kiedy warto skonsultować kontrolę głowy,
- czy rodzic powinien wykonywać próbę trakcyjną w domu.
Co to jest próba trakcyjna?
Próba trakcyjna, nazywana również testem podciągania za rączki, jest jednym z elementów badania rozwoju niemowlęcia.
Dziecko leży podczas niej na plecach, a osoba badająca delikatnie podciąga je za ręce do momentu, w którym tułów znajduje się mniej więcej pod kątem 45 stopni względem podłoża. W tym czasie obserwuje reakcję głowy, tułowia, rąk i nóg.
Choć ruch może przypominać podciąganie dziecka do siadu, cel badania jest zupełnie inny. Specjalista nie sprawdza, czy niemowlę potrafi usiąść, ale jak jego ciało reaguje na zmianę pozycji.
Jak wygląda próba trakcyjna?
Osoba badająca wkłada swoje kciuki od zewnętrznej strony w dłonie dziecka leżącego na plecach. Pozostałymi palcami obejmuje jego przedramiona, a następnie spokojnie podciąga tułów do góry.
Podczas próby wykorzystuje się odruch chwytny niemowlęcia. Z tego powodu nie powinno się drażnić grzbietu dłoni dziecka, ponieważ taki dotyk może spowodować otwarcie rączki.
Najważniejsza jest pierwsza, spontaniczna reakcja maluszka. Próby nie należy przedłużać ani wielokrotnie powtarzać w celu uzyskania „lepszego” wyniku.
Co ocenia próba trakcyjna u niemowlaka?
Próba trakcyjna służy między innymi do oceny kontroli głowy, ale specjalista nie obserwuje wyłącznie tego, czy głowa podąża za tułowiem.
Podczas badania bierze pod uwagę reakcję całego ciała:
- ustawienie głowy i szyi,
- pracę tułowia,
- aktywność rąk,
- ułożenie nóg,
- symetrię reakcji,
- sposób, w jaki dziecko dostosowuje ciało do zmiany pozycji.
Próba trakcyjna jest również jedną z siedmiu reakcji ułożeniowych ocenianych w diagnostyce neurokinezjologicznej opracowanej przez Václava Vojtę. Zgodnie z jej założeniami niemowlę porusza się w globalnych wzorcach, dlatego nie ocenia się pojedynczej części ciała w oderwaniu od całej reakcji dziecka.
Do końca 7. miesiąca życia nogi podczas badania powinny pozostawać ugięte. Wyraźne usztywnianie ich w wyproście należy oceniać w połączeniu z pozostałymi reakcjami oraz spontaniczną aktywnością dziecka.
Jak rozwija się kontrola głowy w pierwszym półroczu?
Rodzice często pytają: kiedy niemowlę zaczyna trzymać głowę i kiedy nie trzeba już jej podtrzymywać?
Kontrola głowy nie pojawia się jednego dnia. Jest procesem, który rozwija się przez całe pierwsze półrocze życia.
Dziecko uczy się kontrolować głowę nie tylko podczas noszenia w pionie. Robi to również:
- w leżeniu na plecach,
- podczas leżenia na brzuszku,
- w pozycji na boku,
- kiedy obraca głowę za głosem lub zabawką,
- podczas podnoszenia i odkładania,
- przy zmianie sposobu noszenia,
- w trakcie pierwszych obrotów.
W każdej z tych sytuacji musi trochę inaczej dopasować ustawienie głowy do pozycji tułowia oraz kierunku działania siły grawitacji.
Kiedy dziecko zaczyna trzymać głowę?
Głowa noworodka jest duża i ciężka w stosunku do reszty ciała, dlatego na początku potrzebuje pełnego podparcia.
W kolejnych tygodniach dziecko coraz częściej utrzymuje głowę w linii środkowej, sprawniej obraca ją na obie strony i lepiej dopasowuje jej pozycję do ruchu tułowia.
Około 4. miesiąca większość dzieci potrafi już stabilnie utrzymywać głowę podczas noszenia. Nie oznacza to jednak jeszcze pełnej kontroli podczas każdej zmiany pozycji. Maluszek nadal doskonali ją w leżeniu na plecach, na brzuszku, na boku i podczas ruchów całego ciała.
Kiedy niemowlę osiąga pełną kontrolę głowy?
Około 6. miesiąca życia spodziewamy się już pełnej, swobodnej kontroli głowy w różnych płaszczyznach.
Dziecko nie tylko utrzymuje głowę w pionie. Potrafi również:
- obracać ją na obie strony,
- pochylać i prostować,
- reagować na przechylenie ciała,
- stabilizować ją podczas obrotów,
- utrzymywać jej pozycję podczas podporu na rękach,
- dostosowywać ją do zmiany sposobu noszenia.
Głowa coraz lepiej współpracuje z tułowiem, niezależnie od tego, czy dziecko leży, jest noszone, obraca się czy przygotowuje do kolejnej zmiany pozycji.
Nie traktuj jednak ukończenia 6. miesiąca jak dnia egzaminu. Dzieci rozwijają się w swoim tempie, a jednej umiejętności nie ocenia się w oderwaniu od całej aktywności maluszka.
Ważne jest nie tylko to, czy dziecko utrzymuje głowę, ale również:
- czy robi to swobodnie,
- czy obraca ją w obie strony,
- czy reakcja jest symetryczna,
- czy nie musi nadmiernie usztywniać ramion, tułowia lub nóg.
Próba trakcyjna jest tylko jednym z elementów takiej oceny.
Dlaczego kontrola głowy jest tak ważna?
Dobra kontrola głowy daje dziecku znacznie więcej niż możliwość jej stabilnego utrzymania.
Dzięki niej maluszek może swobodniej obserwować otoczenie, śledzić wzrokiem interesujące osoby i przedmioty, patrzeć na swoje dłonie, sięgać po zabawki i coraz lepiej orientować się w położeniu własnego ciała.
Stabilna głowa umożliwia też swobodniejszą pracę obręczy barkowej oraz rąk. Kiedy dziecko nie musi ratować równowagi przez unoszenie barków albo napinanie całego ciała, łatwiej:
- podpiera się na przedramionach,
- prostuje ręce w podporze,
- wyciąga dłoń po zabawkę,
- przenosi ciężar ciała,
- przygotowuje się do obrotów,
- rozwija kolejne sposoby przemieszczania się.
Kontrola głowy ma znaczenie również dla późniejszych umiejętności, między innymi dla obrotów, siadu, czworakowania, rozszerzania diety i samodzielnego poruszania się.
Co dobra kontrola głowy zmienia w codzienności rodzica?
Dla Ciebie oznacza przede wszystkim większą swobodę podczas codziennych czynności.
Z każdym miesiącem możesz pewniej:
- nosić dziecko,
- zmieniać jego pozycję,
- podnosić je i odkładać,
- ubierać,
- kąpać,
- bawić się z nim w różnych pozycjach.
Coraz rzadziej musisz zabezpieczać głowę przy każdym ruchu, ponieważ maluszek zaczyna aktywnie dostosowywać ją do tego, co dzieje się z jego ciałem.
Nie oznacza to, że od konkretnego dnia można całkowicie przestać zwracać uwagę na głowę dziecka. Patrzymy na jego rzeczywiste możliwości, a nie wyłącznie na wiek zapisany w kalendarzu.
Im lepsza i swobodniejsza jest kontrola głowy, tym mniej pomocy potrzebuje niemowlę i tym bardziej naturalne stają się dla Was noszenie, pielęgnacja oraz wspólna zabawa.
Jak wygląda próba trakcyjna w poszczególnych miesiącach?
Skoro kontrola głowy rozwija się stopniowo, również reakcja dziecka podczas próby trakcyjnej wygląda inaczej u noworodka, inaczej u trzymiesięcznego niemowlęcia, a jeszcze inaczej pod koniec pierwszego półrocza.
Poniższe przedziały pokazują orientacyjny przebieg reakcji. Wyniku próby nie należy oceniać bez uwzględnienia całej aktywności dziecka.
Od urodzenia do około 1,5. miesiąca
Podczas podciągania za ręce głowa nie podąża jeszcze za tułowiem i pozostaje odchylona do tyłu. Nogi są lekko ugięte i odwiedzione.
Na tym etapie taka reakcja jest naturalna. Noworodek nie ma jeszcze możliwości utrzymania ciężkiej głowy razem z unoszącym się tułowiem.
Od około 1,5. do 3. miesiąca
Głowa, szyja i tułów coraz częściej ustawiają się w jednej linii. Nogi pozostają lekko ugięte.
W tym okresie szczególnie dobrze widać, jak stopniowo zmniejsza się opadanie głowy do tyłu.
Od 4. do 6. miesiąca
Dziecko aktywnie włącza się w ruch i podciąga głowę oraz tułów do góry. Nogi są mocniej ugięte.
Pod koniec tego okresu oczekujemy już coraz swobodniejszej kontroli głowy podczas różnych zmian pozycji.
Od 7. do 9. miesiąca
Dziecko nadal aktywnie podciąga się do góry. Głowa prostuje się, a stawy kolanowe mogą znajdować się w luźnym, symetrycznym wyproście.
Od 10. do 12. miesiąca
Dziecko aktywnie uczestniczy w ruchu. Głowa i tułów pozostają w jednej linii, biodra są lekko odwiedzione, a nogi swobodnie wyprostowane.
Czy podciąganie niemowlaka za rączki uczy siadania?
Nie. Próba trakcyjna jest elementem badania i nie jest sposobem nauki siadania.
Bardzo często spotykam się ze stwierdzeniem, że dziecko „ciągnie się do siadu”. Tymczasem reakcja obserwowana podczas próby trakcyjnej ma niewiele wspólnego z naturalnym sposobem samodzielnego siadania.
Jeżeli dziecko rozwija się prawidłowo, zazwyczaj nie usiądzie z leżenia na plecach poprzez podciągnięcie się prosto do góry.
Samodzielny siad najczęściej pojawia się z pozycji czworaczej. Miednica dziecka przesuwa się wtedy w bok, pupa opada w stronę podłoża, a maluszek przechodzi najpierw do siadu bocznego, a następnie do siadu prostego.
Tutaj możesz przeczytać więcej o sposobach, w jakie dziecko samodzielnie przechodzi do siadu →
[W jaki spoób najczęściej siada dziecko?]
Poza badaniem wykonywanym przez specjalistę nie warto więc regularnie podciągać dziecka za ręce po to, żeby „ćwiczyć siad”.
Taka zabawa może być dla maluszka atrakcyjna i nie chodzi o to, żeby bać się każdego podobnego ruchu. Warto jednak pamiętać, że nie jest to wzorzec, dzięki któremu dziecko powinno uczyć się samodzielnego siadania.
Ja niczego nie przyspieszałabym. Maluszek usiądzie samodzielnie wtedy, kiedy jego ciało będzie na to gotowe.
Kiedy myślę o przechodzeniu do siadu, zawsze przypominam sobie siebie z czasów ciąży. Kto był w ciąży, doskonale wie, jak ten stan weryfikuje sposób wstawania z łóżka.
Zamiast zrywania się z pleców prosto do siadu: najpierw spokojnie na bok, później nogi w dół, podparcie na ręce, siad boczny i dopiero siad prosty.
To nie tylko łatwiejsze, ale również znacznie bardziej przyjazne dla kręgosłupa.
Kiedy warto skonsultować kontrolę głowy?
Warto skonsultować rozwój dziecka ze specjalistą, jeśli:
- głowa przez dłuższy czas wyraźnie pozostaje z tyłu podczas zmiany pozycji,
- kontrola głowy nie poprawia się w kolejnych tygodniach,
- dziecko stale odchyla głowę do tyłu,
- mocno usztywnia całe ciało,
- podczas ruchu prostuje i napina nogi,
- wyraźnie chętniej obraca głowę tylko w jedną stronę,
- reakcje po obu stronach ciała są bardzo różne,
- także inne elementy rozwoju budzą Twój niepokój.
Pamiętaj jednak, że pojedyncza reakcja nie wystarcza do oceny rozwoju niemowlęcia.
Fizjoterapeuta obserwuje także spontaniczną aktywność dziecka, jego pozycję na plecach i na brzuszku, symetrię, jakość ruchu oraz sposób reagowania na codzienne zmiany pozycji.
Sprawdź także, na co zwrócić uwagę, gdy kontrola głowy rozwija się wolniej →
[Słaba kontrola główki u niemowlaka]
Czy rodzic powinien wykonywać próbę trakcyjną w domu?
Nie ma potrzeby regularnego wykonywania próby trakcyjnej w domu.
Największą wartość diagnostyczną ma pierwsza, spontaniczna reakcja dziecka. Przedłużanie pozycji, wielokrotne powtarzanie testu albo ćwiczenie go może zmienić sposób reagowania maluszka i utrudnić późniejszą ocenę.
Badanie powinno być wykonywane wtedy, kiedy dziecko jest:
- spokojne,
- najedzone,
- wypoczęte,
- zdrowe,
- w stanie swobodnie reagować na zmianę pozycji.
Płacz, głód, senność, rozdrażnienie czy choroba mogą wpłynąć na zachowanie dziecka podczas próby.
Wykonanie i interpretację testu najlepiej pozostawić specjaliście. Kiedy bardzo chcemy znaleźć niepokojący sygnał u własnego dziecka, łatwo przypisać duże znaczenie reakcji, która może wynikać po prostu ze zmęczenia, emocji albo nieprzyjemnego sposobu wykonania próby.
Próba trakcyjna jest tylko jednym z wielu elementów oceny rozwoju. Diagnostyka zawsze powinna uwzględniać także pozostałe reakcje, spontaniczny ruch dziecka i jego codzienne funkcjonowanie.
Najważniejsze do zapamiętania
Kontrola głowy rozwija się przez całe pierwsze półrocze życia. Około 6. miesiąca spodziewamy się już, że dziecko będzie swobodnie kontrolowało ją w różnych pozycjach i kierunkach ruchu.
Próba trakcyjna pozwala specjaliście obserwować, jak głowa oraz całe ciało reagują na zmianę pozycji. Nie jest jednak ćwiczeniem, testem do regularnego wykonywania w domu ani sposobem nauki siadania.
Jeśli masz wątpliwości dotyczące kontroli głowy lub całego rozwoju dziecka, nie oceniaj go na podstawie jednego testu. Porozmawiaj z fizjoterapeutą, który będzie mógł zobaczyć maluszka w ruchu i przyjrzeć się całej jego aktywności.
Wpis ma charakter wyłącznie informacyjny i nie zastępuje badania ani indywidualnej konsultacji z fizjoterapeutą, lekarzem lub innym specjalistą. Wszystkie wątpliwości dotyczące rozwoju dziecka skonsultuj z osobą, która może je bezpośrednio zbadać.
[autopromocja]
Potrzebujesz gotowych pomysłów na proste, wspierające zabawy z maluszkiem? Sprawdź mój Przewodnik!
Chcesz dowiedzieć się więcej na temat rozwoju, przyjaznej pielęgnacji i zabaw powoli i… KROK PO KROKU? Sprawdź moje kursy on-line!
Kurs, w którym opowiem Ci o wszystkim tym, co najważniejsze w rozwoju maluszka od narodzin do końca trzeciego miesiąca życia.
Dowiesz się czego się spodziewać i co powinno zapalić pomarańczową lampkę.
Nauczysz się jak wspierać naturalny rozwój maluszka podczas codziennych zabaw i pielęgnacji – wszystko bez pośpiechu i presji.
Kurs, dzięki któremu dowiesz się jak przebiega rozwój maluszka od początku czwartego do końca siódmego miesiąca życia i co powinno zapalić pomarańczową lampkę.
Nauczysz się jak podczas codziennej pielęgnacji i zabaw dbać o rozwój psychoruchowy dziecka, które staje się już coraz bardziej ciekawe świata.
Wszystko w przystępnej formie i krok po kroku – tak, aby wdrożenie tych wskazówek w życie było czystą przyjemnością.
Kurs, w którym opowiem Ci o najważniejszych umiejętnościach, które powinien osiągnąć maluszek w tym wieku.
Dowiesz się jakie są czerwone flagi fizjoterapeutyczne i nauczysz, na co zwracać uwagę podczas codziennych zabaw i pielęgnacji.
Moje kursy i e-booki możesz zakupić również w formie VOUCHERA i podarować w prezencie przyszłym lub świeżo upieczonym Rodzicom!
Wystarczy, że po dodaniu produktu do koszyka, zaznaczysz opcję „KUPUJĘ NA PREZENT”
MAŁE RZECZY MAJĄ ZNACZENIE
Znasz Mamę, której ten wpis może przynieść trochę więcej spokoju? ❤️
Podeślij jej link.
Czasem jedna dobra informacja trafiona w odpowiednim momencie naprawdę dużo zmienia.
A każde udostępnienie pomaga mi docierać z rzetelną wiedzą do kolejnych Rodziców.
